Η ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ

Γράφει ο Γεώργιος Πιτσάκης 
Στις 5 Σεπτεμβρίου 1922 τα τελευταία τμήματα του Γ’ Σώματος Στρατού εγκαταλείπουν τη Μ. Ασία, αφήνοντας πλέον τους Μικρασιάτες Έλληνες στο έλεος της μοίρας. Η μεγαλύτερη καταστροφή του ελληνικού στρατού στη νεότερη και σύγχρονη ιστορία μόλις είχε ολοκληρωθεί. 
Η αρχή του κακού έγινε με τη συνθηκη των Σεβρών (Αύγουστος 1920) μεταξύ των συμμαχικών δυνάμεων και των Οθωμανών. Ο Τϋπος της εποχής χαρακτηριστικά έγραφε ότι η συνθήκη των Σεβρών είναι «πιο εύθραυστη και από τις πορσελάνες της». Ο Βενιζέλος που ήταν πρωθυπουργός της χώρας  προβαλλόταν ως θριαμβευτής, διότι επέτυχε να δημιουργήσει την Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών. Όμως η πραγματικότητα ήταν εντελώς διαφορετική…
Από την αρχή της εφαρμογής της συνθήκης εμφανίσθηκαν τα πρώτα προβλήματα. Περιοχές που παραχωρούνταν στην Ελλάδα τις διεκδικούσαν και άλλες χώρες (π.χ. την περιοχή της Αττάλειας τη διεκδικούσε η Ιταλία). Οι σύμμαχοι αντιδρούσαν ο ένας στον επεκτατισμό του άλλου. Από την πλευρά της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, η συνθήκη υπογράφηκε από το σουλτάνο, όμως ο στρατός υπό την ηγεσία του Μουσταφά Κεμάλ αντιτάχθηκε, με αποτέλεσμα να ξεσπάσει εμφύλιος πόλεμος στον οποίο επεκράτησαν οι Νεότουρκοι. Ο Κεμάλ αργότερα δεν αναγνώρισε τη συνθήκη και οι σύμμαχοι γνώριζαν ότι έπρεπε να διαπραγματευθούν εκ νέου μαζί τους.
Η Ελληνική αντιπροσωπεία υπέπεσε στο πρώτο της σφάλμα. Αρνήθηκε μια πιο περιορισμένη νίκη, που ήταν πολύ πιο κοντά στην πραγματικότητα. 
Έπειτα η απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου (κατά κάποιους ήταν σκηνοθετημένη) στο σταθμό της Λυών κατά την επιστροφή του, σηματοδοτεί την έξαρση του πολιτικού φανατισμού.Το γεγονός αυτό οδήγηε στη δολοφονία του Ίωνος Δραγούμη και στον εθνικό διχασμό που επηρέασε σε σημαντικό βαθμό τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες της Ελληνικής κοινωνίας. Σε περίοδο που απαιτείται ενότητα, οι Έλληνες οδηγούνται στη διχόνοια (η οποία ξεκίνησε από το 1915). 
Μετά την επιστροφή του ο Βενιζέλος προκηρύσσει εκλογές κατά τις οποίες ηττάται από την Ηνωμένη Αντιπολίτευση. Αυτή ήταν και η κύρια επιδίωξη του Βενιζέλου, διότι αποχωρούσε τη στιγμή που όλος αυτός ο θρίαμβος ετοιμαζόταν να μετατραπεί σε όλεθρο.Ο ίδιος γνώριζε πολύ καλά την καταστροφή που ερχόταν και δεν ήθελε να αμαυρωθεί το όνομά του, αλλά να χτίσει την υστεροφημία του.
Μετά τις εκλογές, γίνεται δημοψήφισμα  με το οποίο ο λαός αποφασίζει την επιστροφή του βασιλέως Κων/νου. Ο συγκεκριμένος δεν ήταν αγαπητός στους συμμάχους, οπότε βρήκαν την πρόφαση που έψαχναν για να μην εφαρμόσουν τη συνθήκη.       
Πραγματοποιείται αργότερα σύσκεψη των συμμάχων με την ελληνική αντιπροσωπεία της νέας κυβέρνησης. Εκεί ο πρωθ. Γούναρης               
εκφράζει την επιθυμία του να προελάσει ο Ελληνικός στρατός στα ενδότερα της Μ. Ασίας για την επιβολή της συνθήκης. Η Βρετανία αντιτίθεται. Τελικά επιτρέπει στην Ελλάδα την πραγματοποίηση της εκστρατείας διότι κάτι τέτοιο θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντά της. Θα ήλεγχε με απόλυτη ασφάλεια την περιοχή της Μοσούλης, ενώ οι Έλληνες θα απασχολούσαν το στρατό του Κεμάλ.
Η κυβέρνηση ζητάει από τον Ιωάννη Μεταξά να αναλάβει την ηγεσία. Εκείνος θεωρεί την εκστρατεία καταδικασμένη. Προέτρεπε την πολιτική ηγεσία να επικεντρωθεί στην Αν. Θράκη και στην Κων/πολη, αλλά μάταια…
Κατά τη διάρκεια της προέλασης η «σύμμαχος» Ιταλία ενισχύει τον Κεμάλ με οπλισμό διότι επιδιώκει την καταστροφή της Ελλάδος προκειμένου να επωφεληθεί για λογαριασμό της εδάφη της περιοχής. Η Γαλλία τηρούσε μια αυστηρή ουδετερότητα και στο τέλος εγκαταλείπει την περιοχή της Κιλικίας αφήνοντας αύθονο στρατιωτικό υλικό στους Τούρκους. Οι σύμμαχοι ήταν παράλληλα και εχθροί της Ελλάδος. Οι Ρώσσοι δίνουν οικονομική και στρατιωτική ενίσχυση στον εχθρό.
Η πορεία προς την καταστροφή συνεχίστηκε με την απόβαση του εκστρατευτικού σώματος στη Σμύρνη που πραγματοποιήθηκε λίγο πριν την πτώση του Βενιζέλου. Πρώτα απ’ όλα διοικητής της Σμύρνης ήταν ο Αριστείδης Στεργιάδης, ο οποίος είχε δηλώσει προς του εκεί Έλληνες «θα σας κυβερνήσω με το βούρδουλα». Η στάση του ήταν τόσο μεροληπτική υπέρ των Τούρκων ώστε στην προσπάθειά τους να πείσουν τις ξένες δυνάμεις ότι οι Έλληνες βιαιοπραγούν εις βάρος τους, έφερναν ως αποδείξεις τις εκθέσεις που συνέτασσε. Αργότερα ο ίδιος σε μια κρίσιμη στιγμή του αγώνα αρνήθηκε τη δημιουργία εκστρατευτικού σώματος από Κωνσταντινουπολίτες εθελοντές καθώς και την οικονομική ενίσχυση του αγώνα από διάφορους Έλληνες (αν και ως προς τα δύο τελευταία στοιχεία, μπορούμε να ισχυρισθούμε ότι προέβλεπε τη ματαιότητα των εγχειρημάτων αυτών).
Όταν ξεκίνησε η εκστρατεία, το σχέδιο που εκπονήθηκε προέβλεπε τη διέλευση ενός μέρους του στρατεύματος από την Αλμυρά έρημο, ενώ το άλλο μέρος θα κατευθυνόταν από βόρεια με σκοπό την ένωση και κοινή επίθεση. Η ζέστη της ημέρας και το κρύο της νύχτας, ήταν οι πρώτοι εχθροί που έπρεπε να νικήσουν οι Έλληνες.
Άλλο λάθος που έγινε, ήταν η αντικατάσταση υψηλόβαθμων στελεχών από φιλοβασιλικούς, που στερούνταν  εμπειρίας και που εφήρμοζαν ξεπερασμένες μεθόδους στο πεδίο της μάχης.
Με τρομερές θυσίες και υπεράνθρωπες προσπάθειες, ο Ελληνικός στρατός προελαύνει στη γραμμή Εσκί Σεχίρ – Κιουτάχεια – Αφιόν Καραχισάρ. Οι Τούρκοι όλο αυτό το διάστημα εκτελούν τακτικές υποχωρήσεις και δίνουν χώρο στους Έλληνες που δεν μπορούν να καλύψουν. Χρειάζεται προσωπικό για να ελέγχει τις απελευθερωμένες περιοχές. Η επιτήρηση είναι ελλιπής, οι γραμμές επικοινωνίας δεν υφίστανται σε πολλές περιπτώσεις και ο ανεφοδιασμός γίνεται εξαιρετικά δύσκολος. Επιπλέον στα μετόπισθεν δρουν οι Τσέτες.
 Η διαρκής αυτή προέλαση μέσα από αιματηρές μάχες, εξαντλεί το στρατό μας. Όλοι αντιλαμβάνονται πλέον την σοβαρότητα της κατάστασης. Η εκστρατεία είναι πλέον οικονομικά δυσβάσταχτη (8.000.000 δρχ. ημερησίως και αντιμετωπίσθηκε με διχοτόμηση του χαρτονομίσματος και επιβολή εσωτερικού δανεισμού) το ανθρώπινο δυναμικό ελαττώνεται με δραματικούς ρυθμούς, το ηθικό πεσμένο, τα φαινόμενα λιποταξίας αυξάνονται και μέσα σε όλα αυτά τα προβλήματα έχουμε (ποιους άλλους;) τους κομμουνιστές…
Το ΣΕΚΕ (ο προκάτοχος του ΚΚΕ) πιστό στην ηγεσία της ΕΣΣΔ, αναλαμβάνει να ασκήσει προπαγάνδα κατά της απελευθέρωσης της Μικρασιατικής Ελλάδας. Ο λόγος είναι ότι κατά τη διάρκεια του Α’ Π. Π. η Ελλάδα έστειλε ένα εκστρατευτικό σώμα για να καταπνίξει την επανάσταση των μπολσεβίκων. Όταν οι κομμουνιστές επεκράτησαν στη Ρωσία, εφήρμοσαν την αρχή «ο εχθρός του εχθρού μου, φίλος μου» και έδωσαν εντολή στους πράκτορές τους να προπαγανδίζουν κατά της εκστρατίας, με προκηρύξεις, με την προώθηση της ιδέας του ντεφετισμού (από την αγγλική λέξη defeat), ακόμα και με την διατύπωση ιδεών περί συμβιβασμού Ελλήνων και Τούρκων πολιτών, έξω από τα ιμπεριαλιστικά πλαίσια. Παράλληλα, σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις, όταν κάποιος τους έλεγε «Η Πατρίδα μεγάλωσε» εκείνοι απαντούσαν «Η πατρίδα μεγάλωσε. Το κτήμα σου μεγάλωσε;»
Πέρα από τον Δούρειο Ίππο του ΚΚΕ, έχουμε και την στρατιωτική ηγεσία να ονειρεύεται αντιπερισπασμούς… Για το σκοπό αυτό αποδεσμεύει από το μέτωπο μονάδες και τις μεταφέρει προς κατάληψη της Πόλεως. Η τελική μάχη δίνεται μόλις περάσουν οι στρατιώτες μας το Σαγγάριο.
Ο Κεμάλ και οι στρατιώτες του, γνωρίζουν ότι αν χαθεί η μάχη τότε οι Έλληνες θα έχουν καταλάβει την Άγκυρα και η απελευθέρωση της Μικρασιατικής Ελλάδος, θα είναι γεγονός. Από την άλλη μεριά οι Έλληνες έχουν εξαντληθεί και θέλουν ένα τέλος στην εκστρατεία αυτή.
Η πρωτοβουλία των κινήσεων ανήκει πλέον στον εχθρό. Διεξάγει επιθέσεις που έχουν σκοπό τον αντιπερισπασμό και όταν εκδηλώνει την τελική επίθεσή του, διαλύει το στρατό μας. Ξεκινάει η άτακτη υποχώρηση των Ελλήνων. Σε μερικές περιπτώσεις μονάδες του στρατού αφανίσθηκαν εξαιτίας της έλλειψης τροφίμων και νερού. Άλλες μονάδες έψαχναν Τούρκους στρατιώτες για να παραδοθούν μήπως και γλυτώσουν από το βέβαιο θάνατο που τους επεφύλασσε η περιοχή. 
Όμως οι Έλληνες πολίτες της Μικράς Ασίας έμελλε να έχουν τη χειρότερη μοίρα. Το παλάτι δε δίνει έγκριση για την απομάκρυνσή τους και την εγκατάσταση στην κυρίως Ελλάδα ή σε νησιά. Οι τοπικές αρχές τους καθησυχάζουν ότι όλα βαίνουν καλώς. Απαγορέφθηκε γενικώς η μετακίνησή τους, ακόμη και για επαγγελματικούς λόγους. Χαρακτηριστική είναι η απάντηση του Αριστείδη Στεργιάδη στο διοικητή Χίου Γ. Παπανδρέου: «Καλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα».
Και όταν καταφθάνουν οι πρώτες διαλυμένες μονάδες του Ελληνικού στρατού, πληροφορούνται ότι σε λίγες ημέρες πρόκειται να εισέλθουν οι Τούρκοι στη Σμύρνη.
Πολλοί συνωστίζονται στο λιμάνι για να βρουν μέσο να φύγουν. Κάποιοι νομίζουν ότι εάν φτάσουν κολυμπώντας στα πλοία των Ευρωπαίων «συμμάχων» θα σωθούν. Φρούδες ελπίδες. Δέχονται χτυπήματα και ρίπτονται στη θάλασσα. Κάποιοι προσπαθούν να διαφύγουν με βάρκες, όμως βουλιάζουν από τους πολυάριθμους επιβάτες, ή τις βουλιάζουν οι «σύμμαχοι». 
Όταν τελικά εισβάλλουν οι βάρβαροι στην πόλη, πρώτα απ’ όλα καίνε την Αρμένικη εκκλησία όπου έχουν καταφύγει γυναικόπαιδα. Αφού σφάζουν τον ανδρικό πληθυσμό, αρχίζει το μαρτύριο του βιασμού που υπέστησαν οι γυναίκες. Σύμφωνα με μαρτυρίες όταν σε ένα νεκροταφείο εισέβαλαν οι βάρβαροι στρατιώτες, απαίτησαν από τους Έλληνες να τους παραδώσουν τις γυναίκες. Οι Έλληνες ισχυρίσθηκαν ότι τις έκλεψαν άλλοι στρατιώτες που ήρθαν νωρίτερα. Τότε ένας θόρυβος ακούσθηκε μέσα από ένα φέρετρο και οι βάρβαροι κατάλαβαν ότι οι γυναίκες είχαν κρυφθεί. Νέο κύμα δολοφονιών και βιασμών ακολούθησε.
Στην προκυμαία της Σμύρνης το αίμα σχημάτιζε ρυάκια και ανά διαστήματα η θάλασσα αποκτούσε κόκκινο χρώμα. Ο αριθμός των θυμάτων στη θάλασσα ήταν τέτοιος ώστε κάποιες φορές τα πλοία δυσκολεύονταν κατά τη μετακίνησή τους.
Οι δολοφονίες συνεχίστηκαν και τις επόμενες ημέρες. Οι Τούρκοι με την πρόφαση ότι ανάμεσα στους πολίτες κρύβονταν και στρατιώτες, οδήγησαν τους Έλληνες σε πορείες θανάτου. Οι Τούρκοι λήστευαν τους Έλληνες και σκότωναν όποιον καταλάβαιναν ότι δε θα κατάφερνε να αντέξει τις αντιξοότητες από τις εξαντλητικές πορείες. Τους υπόλοιπους τους σκότωσαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Από κοντά και ο τουρκικός όχλος (αυτοί οι προλετάριοι που δεν είχαν τίποτα να χωρίσουν με τους Έλληνες, κατά την κομμουνιστική προπαγάνδα) να πετά πέτρες και ακαθαρσίες στους αιχμαλώτους.
Όσοι επέζησαν, ενσωματώθηκαν στα «Τάγματα Εργασίας». Αυτοί ήταν οι δυστυχέστεροι όλων, αφού κάθε δευτερόλεπτο που περνούσαν εκεί ήταν μια επίγεια κόλαση.
Κάπως έτσι έσβησε η Μεγάλη Ιδέα. Κάπως έτσι η Ελλάς ακρωτηριάσθηκε. Και στην εποχή μας, όχι μόνο δε διδάσκεται η πολιτική μας «ηγεσία» από τα λάθη του παρελθόντος και από τη συμπεριφορά των γειτόνων μας, που ουδέποτε υπήρξε φιλική, αλλά αντίθετα ετοιμάζεται να παραχωρήσει γη και ύδωρ αν της ζητηθεί.
Υπάρχει όμως και η φωνή των Ελλήνων Εθνικιστών που βροντοφωνάζει ότι η γη αυτή που είναι ποτισμένη με το αίμα των προγόνων μας, δε θα προσφερθεί βορά στα αρπακτικά της σιχαμερής αυτής και καταραμένης (από Θεό και δαίμονες) μογγολικής φυλής. Θα σταματήσουμε αυτούς και τους Εφιάλτες για μια ακόμη φορά.