Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ (ΜΕΡΟΣ Α΄)

IDEA
Γράφει ο Κωνσταντίνος Καλλέργης
Η Ιστορία κάθε έθνους αποτελεί το πλέον βασικό θεμέλιο της ύπαρξής του. Αυτό δημιουργεί και την ιερά υποχρέωση της εκμάθησης της ιστορίας του στις επόμενες γενεές για ποικίλους λόγους όπως οικοδόμηση του μέλλοντος, αποφυγή παρελθοντικών λαθών, δημιουργία ερεισμάτων για την χάραξη σύγχρονης πορείας ανάπτυξής του, κλπ. 
Με βάση την γνωστή σε όλους μας ρήση, «Λαός που δεν γνωρίζει το παρελθόν του, την ιστορία του δηλαδή, είναι καταδικασμένος να το ξαναζήσει», θα προσπαθήσουμε εδώ να απεικονίσουμε την σημασία καταρχήν της Ελληνικής Γλώσσας, την προέλευσή της και να τονίσουμε την σημασία που έχει η βάση ενός έθνους , η γλώσσα του δηλαδή σε σχέση με την ιστορία του.
H προέλευση της; 
 
VoltairosΗ ελληνική γλώσσα είναι μία από τις ινδοευρωπαϊκές γλώσσες. Αποτελεί το μοναδικό μέλος ενός ανεξάρτητου κλάδου της ινδοευρωπαϊκής οικογένειας γλωσσών. Ανήκει επίσης στον βαλκανικό «γλωσσικό δεσμό». Στην ελληνική γλώσσα, έχουμε γραπτά κείμενα από τον 15ο αιώνα π. Χ. μέχρι σήμερα. Για να γίνει ακόμα πιο κατανοητό, μια και σύμφωνα με τις ενδείξεις, ο πρωταρχικός πυρήνας των ανθρώπων homo sapiens είναι πολύ μικρός και η χρήση της γλώσσας είναι σημαντική για την συγκρότησή πολιτισμού και την επικράτηση χάρη στην διανοητική ικανότητα, κάνουμε την υπόθεση ότι αρχικά όλοι οι άνθρωποι μιλούσαν μια κοινή φθογγόμορφη γλώσσα. Την «Κοινή Πρωτόγλωσσα». Σε αυτό το συμπέρασμα έχουν καταλήξει και οι περισσότεροι γλωσσολόγοι. Από αυτήν εξελίχθηκαν πάμπολλες γλώσσες που μπορούν να ομαδοποιηθούν λόγο συγγενών τους χαρακτηριστικών σε λίγες σχετικά ομάδες. Μια από αυτές είναι η ινδοευρωπαϊκή οικογένεια γλωσσών. Μια αναφορά στην «καταγωγή» αν επιτρέπεται η γενική αυτή έκφραση. 
4Μια από τις υπό-οικογένειες της ινδοευρωπαϊκής είναι η Ελληνική οικογένεια, ένας από τους κλάδους της η Μυκηναϊκή διάλεκτος (για την οποία έχουμε και γραπτά μνημεία με την γραμμική Β) εξελίσσεται σε Αττική, αυτή σε κοινή Ελληνιστική (που κυριαρχεί σε μεγάλο βαθμό στην Μεσόγειο και γράφονται τα ευαγγέλια) και κάποια στιγμή φτάνουμε στην σημερινή Ελληνική γλώσσα που μιλάμε. Και η σημερινή Ελληνική γλώσσα είναι και ο μόνος απόγονος της Ελληνικής οικογένειας γλωσσικών διαλέκτων (εκτός αν θεωρήσουμε και τα παράλληλα σε εξέλιξη τσακώνικα)
Οπότε η θεωρία μας λέει ότι σε διάστημα κάπου 5.000 χρόνων η Ελληνική γλώσσα, εξελίχθηκε από την ινδοευρωπαϊκή πλέον πρωτόγλωσσα. 
Που και πως; 
3
Εδώ τα πράγματα είναι πολύ δύσκολο να απαντηθούν, μια και για να πούμε με βεβαιότητα θα χρειαζόμασταν γραπτά μνημεία. Και τα παλαιότερα βεβαιωμένα γραπτά της Ελληνικής οικογένειας είναι μόλις η γραμμική Β.
Οπότε προσπαθούμε να συνδυάσουμε γνώσεις αρχαιολογικές και γενετικές για να κάνουμε σχετικές υποθέσεις. Δεν νομίζω ότι υπάρχει μέχρι σήμερα κάποια ευρύτερα αποδεκτή θεωρία για το που και πως εξελίχθηκε η πρωτόγλωσσα στην Ελληνική. Ξέρουμε που (πάνω – κάτω) είναι η αρχή του νήματος, και που είναι το σημείο που φτάνουμε στην γραμμική Β. Για τα ενδιάμεσα, θα δούμε.
Πρωτόγλωσσα – Ινδοευρωπαϊκή οικογένεια – Ελληνική οικογένεια – Μυκηναϊκά – Αττική – κοινή Ελληνιστική – Μεσαιωνική Ελληνική – σύγχρονα Ελληνικά.*
Συνεπώς η γλώσσα μας σήμερα αποτελεί εξέλιξη ενός απομονωμένου κλάδου, έτσι ώστε οι γλωσσικοί μας συγγενείς να είναι πολύ μακρινά ξαδέλφια…
(*Μερικοί μελετητές αναγνωρίζουν διαφορετικούς σταθμούς, ή άλλες επί μέρους διαφορές, πχ ότι η κοινή Ελληνιστική προέρχεται από μίξη άλλων Ελληνικών διαλέκτων). 
Είναι γνωστή σε όσους ασχολούνται με την ιστορικοσυγκριτική γλωσσολογία η πρακτική των γλωσσολόγων να ανασυνθέτουν υποθετικές «πρωτολέξεις», με βάση την σύγκριση των γνωστών λέξεων των συγγενικών εξεταζόμενων γλωσσών και την μελέτη των φωνητικών νόμων τους, ώστε να προκύπτει με όσο το δυνατόν συνεπέστερο τρόπο το υποθετικό λεξιλόγιο μιας μητρικής πρωτόγλωσσας, που δεν άφησε γραπτές μαρτυρίες. 
Οπωσδήποτε δεν μπορεί να ισχυριστεί κάποιος ότι οι ανασυντεθειμένες λέξεις είναι 100% ακριβείς, αλλά τουλάχιστον αποτελούν ρεαλιστική προσέγγιση της πρωτολέξης κι όχι μια αυθαίρετη εικασία που προέκυψε από καθαρή φαντασία (όπως αφελώς νομίζουν κάποιοι). Είναι ενθαρρυντικό που έχουν έρθει στο φως κάποια ευρήματα τα οποία ουσιαστικά προσφέρουν στήριξη στις συγκριτικές μεθόδους των γλωσσολόγων δικαιώνοντάς τους με τα όσα αποκάλυψαν. 
01
Στο παρόν θα κατατεθούν συνοπτικά μερικές περιπτώσεις ευρημάτων που επιβεβαίωσαν τις μεθόδους ανασύνθεσης των ινδοευρωπαϊστών γλωσσολόγων σχετικά με «αμάρτυρες» πρωτογλώσσες ΙΕ κλάδων όπως η πρωτογερμανική και η πρωτοελληνική που μπορούν να φθάσουν μέχρι και το διάστημα της ίδιας της Πρωτο-Ινδοευρωπαϊκής (ΠΙΕ) γλώσσας. Στο πικάντικο κι ενδιαφέρον «ζουμί» λοιπόν…
Οι αρχαιότερα καταγεγραμμένες συγγενικές λέξεις για τον όρο «guest» στις γερμανικές γλώσσες (Γοτθικά: gasts, Αρχαία Νορβηγικά: gestr, Αρχαία Άνω Γερμανικά: gast) θεωρείτο ότι ανάγονταν σε υποθετικό «πρωτογερμανικό» τύπο *gastiz, ο οποίος με τη σειρά του αναγόταν σε ΠΙΕ *ghos-ti- 
Καμία από τις υπάρχουσες γερμανικές γλώσσες δεν διατηρούσε τον φθόγγο –i πριν το τελικό σύμφωνο, ωστόσο οι κανόνες των φωνητικών αλλαγών υποδείκνυαν ότι θεωρητικά το –i έπρεπε να βρίσκεται στον υποθετικό πρωτογερμανικό τύπο. 
Τελικά η υπόθεση των γλωσσολόγων επιβεβαιώθηκε από ένα ενεπίγραφο κέρατο του 400 μ.Χ., ανακαλυφθέν το 1734 στη Δανία με αρχαία ρουνική γραφή (Elder Futhark) η οποία αποκρυπτογραφήθηκε το 1865.
DISKOSΣτο ενεπίγραφο κέρατο διαβάζουμε στην πρωτο-σκανδιναβική γλώσσα: «ek hlewagastiz holtijaz horna tawid», το οποίο μεταφράζεται ως «Εγώ, ο Hlewagastiz γιός του Holt έφτιαξα το κέρας». Το όνομα «Hlewagastiz» αποτελείται από δύο λέξεις, συγκεκριμένα την «hlewa» (κλέος – φήμη) και την «gastiz» (επισκέπτης). Η δεύτερη λέξη του σύνθετου ονόματος, μαρτυρημένη πλέον στην ρουνική επιγραφή ως «gastiz», επιβεβαίωσε την αποκατάσταση των γλωσσολόγων για τη λέξη guest στις γερμανικές γλώσσες. Προσέξτε την διατήρηση του –i στα ομόρριζα της λατινικής «hostis» (σήμαινε και «ξένος» μεταξύ άλλων) και της αρχαίας εκκλησιαστικής σλαβικής «gosti» (επισκέπτης) τα οποίο ενισχύουν την βασιμότητα της ανασύνθεσης του πρωτογερμανικού *gastiz. Τα αρχικά h και g στο hostis και gosti της λατινικής και της αρχαίας εκκλησιαστικής σλαβικής είναι τα αντίστοιχα του γερμανικού g στην αρχή της λέξης «gastiz» από ΠΙΕ υπερωικό φθόγγο «gh».
Σημαντική βοήθεια για την επιβεβαίωση της αποκατάστασης δύο ακόμα υποθετικών πρωτολέξεων προσφέρει η μη ινδοευρωπαϊκή αλλά ουραλοαλταϊκή Φιλανδική γλώσσα η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις θεωρείται «καταψύκτης» και θα δούμε τον λόγο παρακάτω.

Επανερχόμαστε στις γερμανικές γλώσσες όπου το συγκριτικό υλικό για τη λέξη «βασιλιάς» εμφανίζεται ως εξής:

Αρχαία Σαξονικά: cuning
Αρχαία Αγγλικά: cyning
Αρχαία Νορβηγικά: konongr
Αρχαία Άνω Γερμανικά: kuning.
Αρχαία Φριζικά: koning
H συγκριτική μέθοδος οδηγεί σε υποθετικό πρωτογερμανικό τύπο *kuningVs, όπου «V» ένα φωνήεν μη μπροστινό, το οποίο δεν θα μετέτρεπε το φωνήεν του θέματος της λέξης σε μπροστινό. 
Στα κείμενά της Φιλανδικής λοιπόν συναντάμε τη λέξη «kuningas» που σημαίνει «βασιλιάς» και είναι δάνειο από πρώιμη γερμανική γλώσσα. Η λέξη στη φιλανδική διατηρεί το μη μπροστινό φωνήεν «a» που χρειαζόμαστε πριν το τελικό σύμφωνο, επιβεβαιώνοντας και πάλι την συγκριτική μέθοδο των γλωσσολόγων. Σημειώστε και το λιθουανικό «kunigas» που έχει πάρει την έννοια «κληρικός» και είναι δάνειο επίσης από παλιά γερμανική γλώσσα, ρίχνοντας φως με τη σειρά της στην παραπάνω αποκατάσταση.
Ομοίως η φιλανδική λέξη kulke (πηγαίνω, περιφέρομαι, μετακινούμαι) μας παραπέμπει στην αποκατεστημένη ΠΙΕ ρίζα *k(w)el (περιστρέφω, γυρίζω, τροχός), η οποία στην αναδιπλασιασμένη μορφή *k(w)e-k(w)lo (τροχός) στις θυγατρικές ΙΕ γλώσσες παίρνει σημασίες που καλύπτουν ένα ευρύτερο σημασιολογικό πεδίο της μετακίνησης με τροχοφόρο όχημα (Σανσκριτικά: cakram= τροχός, carati= μετακινείται, περιφέρεται, Αβεστικά: caxra= τροχός, Τοχαρικά Α:kukal=τροχοφόρο όχημα, Τοχαρικά Β: kokale = τροχοφόρο όχημα, τροχός, Αρχαία Νορβηγικά: hvel= τροχός, Αρχαία Αγγλικά: hweol= τροχός, αρχαία Ελληνικά: κύκλα = τροχοί). Εξ’ ου και η έννοια «καταψύκτης» για τη φιλανδική. Διατήρησε μορφές λέξεων πρώιμων ΙΕ γλωσσών ή ακόμα και της ίδιας της Πρωτο-Ινδοευρωπαϊκής μέσω πανάρχαιων δανείων οι οποίες αργότερα είχαν αλλάξει αρκετά στις ΙΕ γλώσσες.
Μια πολύ γνωστή περίπτωση επιβεβαίωσης της συγκριτικής μεθόδου των ινδοευρωπαϊστών γλωσσολόγων υπήρξε η αποκρυπτογράφηση της γραμμικής Β. Μετά την αποκρυπτογράφησή της, επιβεβαιώθηκε ότι η μυκηναϊκή γλώσσα διατηρούσε τα χειλοϋπερωικά σύμφωνα kw, gw, kwh, ήχοι για τους οποίους είχε υποστηριχθεί ήδη από τον 19ο αιώνα –πριν την αποκρυπτογράφηση δηλαδή- ότι ανήκαν στην υποθετική «Πρωτοελληνική», αλλά δεν μπορούσαν πλέον να διακριθούν από τα χειλικά (π, β, φ) και τα οδοντικά (τ, δ, θ) στις διαλέκτους της κλασικής περιόδου.
Επί παραδείγματι λέξεις όπως gwasileus (Γραμμική Β’ : qa-si-re), hekwetas (Γραμμική Β’ : e-qe-ta) και kwetra (Γραμμική Β’ : qe-to-ro-we) εμφανίζονται αργότερα ως βασιλεύς, επέτας, και τετρα-(τέσσαρες στα κλασικά ελληνικά, αλλά παράβαλε και το λατινικό quattor που διατηρεί το ΠΙΕ χειλοϋπερωικό kw στην αρχή της λέξης) επιβεβαιώνοντας τις προβλέψεις των γλωσσολόγων.
Επίσης η συντηρητική μυκηναϊκή διάλεκτος των πινακίδων, μας αποκάλυψε ότι διατηρούσε το «y» ανάμεσα σε δύο φωνήεντα σε εκείνες ακριβώς τις μορφές στις οποίες η ύπαρξή του είχε προβλεφτεί με βάση γλωσσικές αιτίες. Ένα σχετικό παράδειγμα είναι η λέξη «Ρίον» που στα μυκηναϊκά γραφόταν «ri-jo» (το y μεταγράφουμε ως j στη γραμμική Β, π.χ. ΔίFyoς=di-wi-jo)
Polyhymnia%2B-%2BCharles%2BMeynier
Polyhymnia – Charles Meynier
Ακόμα μία σπουδαία περίπτωση δικαίωσης των ινδοευρωπαϊστών γλωσσολόγων στις μεθόδους αποκατάστασης υπήρξε η αποκρυπτογράφηση της Χετιτικής γλώσσας στις αρχαίες του 20ου αιώνα, η οποία διατηρούσε ίχνη λαρυγγικών φθόγγων (και λίγα η Λουβική) επιβεβαιώνοντας πανηγυρικά τις προβλέψεις του 19ου αιώνα για το θέμα. Είχε παρατηρηθεί ότι οι διαφορετικές μορφές κοινών λέξεων που εμφανίζονται στις ΙΕ γλώσσες μπορούσαν να εξηγηθούν ικανοποιητικά μόνο με την παραδοχή ότι όλες αυτές οι γλώσσες είχαν χάσει κάποιους λαρυγγικούς φθόγγους, οι οποίοι υπήρχαν αρχικά στην παλιότερη ομιλία, αλλά δεν διασώζονταν πλέον σε καμία γνωστή ΙΕ γλώσσα. Για παράδειγμα σε πολλές παρόμοιες λέξεις της Σανσκριτικής και της Ελληνικής εμφανίζονταν διαφορετικά φωνήεντα, π.χ. ένα e της ελληνικής θα εμφανιζόταν ως i στη σανσκριτική κτλ. Πρόσθετες παρατηρήσεις από συστηματικές αντιστοιχίες στο μεταπτωτικό σύστημα της ελληνικής οδήγησαν στην υπόθεση της λαρυγγικής θεωρίας. Η λαρυγγική θεωρία υποστήριζε ότι αρχικά οι λέξεις αυτές είχαν το ίδιο φωνήεν αλλά υπό την επιρροή ενός γειτονικού συμφώνου που χάθηκε, άλλαξε και το συγκεκριμένο φωνήεν στην εκάστοτε λέξη. Τους λαρυγγικούς αυτούς φθόγγους τους αναπαριστούν ως h1,h2,h3 στις γλωσσικές αποκαταστάσεις. Η αποκρυπτογράφηση της Χετιτικής απέδειξε λοιπόν ότι διατηρούσε τέτοιους λαρυγγικούς ήχους εκεί ακριβώς όπου σε άλλες ΙΕ γλώσσες υπήρχε υποψία ότι είχαν χαθεί.
Λόγου χάριν το λατινικό pōtare και το σανσκριτικό pā (το μακρό ο στην σανσκριτική μετατράπηκε σε μακρό α) που σημαίνουν «πίνω» οδηγούν σε ΠΙΕ τύπο *peh3. Η αντίστοιχη λέξη της Χετιτικής είναι paḫs εμφανίζοντας λαρυγγικό εκεί που αναμέναμε. Αναλόγως συναντάμε τα χετιτικό ḫastai (κόκκαλο) να διατηρεί το αρχικό λαρυγγικό /h/ εκεί που η ελληνική «οστέον» και η σανσκριτική «asthi» το είχαν απωλέσει. Ορίστε μερικές ακόμα αντιστοιχίες: 
Χετιτικά: ḫartkas ,Λατινικά: ursus, Ελληνικά άρκτος, σανσκριτικά: rksas
Χετιτικά: laḫḫu (ρέω), Λατινικά: lavit (έπλυνε), αρχ. γερμανικά: louga (αλισίβα), Ελληνικά: λούω, αρχ. Ιρλανδικά: loathar (λεκάνη)
Χετιτικά: paḫḫur, Ελληνικά: πυρ, Σανσκριτικά: pu, Ουμβρικά: pir, αρχ. Γερμανικά: fiur, τοχαρικά Α: por, puwar
Συμπερασματικά, όλα τα παραπάνω πείθουν ότι οι αποκαταστάσεις των ινδοευρωπαϊστών γλωσσολόγων δεν είναι απλά κάποιες τυχαίες «μαντεψιές του αέρα», αντιθέτως στηρίζονται σε καλά μελετημένους γλωσσικούς κανόνες των εξεταζόμενων γλωσσών και σε βάσιμες υποθέσεις οι οποίες συγκρίνονται με ενδείξεις ποικίλων υπαρκτών τύπων προς επαλήθευση. Η εγκυροποίηση των παραπάνω συγκριτικών προσπαθειών από ανεξάρτητες ανακαλύψεις γραπτών ευρημάτων, επιβεβαιώνουν τη βασιμότητα και τον ρεαλισμό που διέπει τους γλωσσολόγους όταν ανασυνθέτουν «πρωτολέξεις» μέσω της συγκριτικής μεθόδου.
Αυτό όμως που έχει περισσότερη σημασία είναι να δούμε την συμβολή της γλώσσας στην ιστορία και στον κόσμο .

 

1507095_470161926443033_236728080_n